Karneyi nasıl değerlendirmeli?
Karne Zamanı
Bir eğitim dönemi daha tamamlanıyor. Herkesi yavaş yavaş saran tatil
heyecanı hissediliyor ama önce karneleri bir görelim. Aileler ve
çocuklar için zor, yorucu ve yoğun bir dönemin sonu yaklaşırken, karne
heyecanı da giderek artıyor.
Karne, öğrenim sürecinin değerlendirilmesi, bu değerlendirmenin aileye
ve çocuğa iletilmesi için bir araçtır aslında. Karnedeki notlar okul
başarısının ya da başarısızlığının göstergesi olarak algılanır. Her ne
kadar öğrenme ve gelişimin sadece notla değerlendirilmesi yeterli
olmasa da karne eğitim sisteminin değişmez bir parçasıdır.
Karnedeki Zayıflar
Aslında karnedeki zayıflar çoğu zaman sürpriz değildirler. Anne-
babalar çocuklarının okuldaki performansını dönem içinde takip
ederler. Özellikle ilköğretimin ilk yıllarında bu takip daha sıkıdır,
ergenlik döneminin yaklaşmasıyla anne-babanın bu takibi biraz azalır.
Bu nedenle karne sürprizleri de bu yıllarda daha çok artar.
Karne döneminin yaklaşması ile gerek çocukları gerek ise anne babaları
not telaşı sarmaya başlar. Son sınavlar zayıf notu kurtarmak için son
umutlardır. Anne-babalar karnede zayıf notlar gelmesinden
şüpheleniyorlarsa karne gününü beklemeden harekete geçmeleri, var olan
sorunun çözümlenmesinde daha etkili adımlar atılmasını sağlayacaktır.
Öncellikle çocuğun başarısızlığının nedenlerini son ana bırakmadan
anlamaya çalışmak ve daha başarılı olması için etkili yöntemler
araştırmak karneyi bekleyip, zayıf nota kızmaktan daha etkili
olacaktır. Birçok problemin çözümü için olaydan sonra tepki vermek
yerine önleyici yöntemler denemek gerekir. Eğer risk altında olduğunu
düşünüyorsak çocuğumuzun okuldaki performansını yakından takip etmek
daha da önem kazanır. Takip etmekten kast edilen sadece sınav
notlarını öğrenmek, sınav tarihlerinden önce ders çalışma öğütleri
vermek anlamına gelmez. Okul başarısızlığının birçok nedeni olabilir.
Anne-babanın okul ile işbirliği kurarak çocuğun yaşadığı
başarısızlığın olası nedenlerini araştırması ve uygun yaklaşımları
sene sonunu beklemeden uygulamaya başlaması önemlidir.
Peki, Ya "Hepsi Pekiyi" Karneler / İyi karneyi nasıl karşılamalı?
Anne-babalar için en gurur verici yaşantı çocuklarının başarılı
olduklarını görmektir. Başarılı bir karne ile tamamlanan okul dönemi
keyifli yaz tatilinin de başlangıcıdır. Tabi ki her başarı gibi bu
başarıda anne-baba tarafından fark edilmeli, pekiştirilmeli ve
övülmelidir. Çünkü çocuklar bu şekilde harcadıkları emeğin karşılığını
alacaklardır. Ancak bu karşılık illaki büyük hediyeler anlamına
gelmemelidir. Çoğu anne-baba çocuklarına karne hediyesi sözü verirler
ve tabi ki bu söz tutulmalıdır. Ancak söz verirken, ödülü belirlerken
anne-babanın çocukları için uygun olanı seçmeleri önemlidir.
Başarılı bir karne getirmek kendi içinde oldukça motive edici bir
deneyimdir aslında. Tabiî ki bunun diğer bireyler tarafından fark
edilmesi ve onay görmesi çocuğun başarısından daha fazla haz almasını
sağlar. Karne hediyeleri bütün bir dönem boyunca gösterilen emeğin
somut bir ödülü olarak kabul edilir. Ve tabiî ki çocuklar için somut
ödüller her zaman çok daha ilgi çekicidir. Ama somut ödüllerden daha
önemli olan bir diğer etken ise anne-babanın çocuğun başarısı fark
etmesi ve bunu dile getirmesidir.
Ancak olumlu geri bildirimi ve ödüllendirmeyi sınırsız olarak yapmak
amacından uzaklaşan bir duruma dönecektir. Çocuğun gösterdiği bir
başarının abartılı şekilde ödüllendirilmesi, hem gösterilen tepkinin
gerçekliğini ve inandırıcılığını olumsuz olarak etkileyecektir hem de
çocuğu sonraki başarılara yönelik motive etmek yerine başarının sadece
bu ilgiyi almak için bir araç haline gelmesine neden olacaktır.
Başarılar ve başarıların ardından gelen ödüllerin amacı çocuğun
gösterdiği çabayı ödüllendirmektir. Eğer burada sınırlar abartılırsa o
zaman ödüller bir çabanın kazancı değil gerçek bir amaç haline gelir.
Oysa istediğimiz çocuğun sadece dış motivasyonlara odaklanması değil
başarılı olmanın keyfini alarak içsel olarak çalışmaya motive
olmasıdır. Ancak bu şekilde başarılar uzun soluklu hale gelebilir.
Anne-Babanın Tepkileri
Her anne-baba çocuğun başarılı olmasını ister, sınıf birincisi olmasa
da çocuğunun ona verilen emeklerin karşılığında belli bir seviyede iyi
notlar almasını bekler. Ancak çeşitli nedenlerle bu her zaman mümkün
olmayabilir.
Karnedeki düşük notlar anne babaların üzüntü, hayal kırıklığı, zaman
zaman kızgınlık, hatta suçluluk duymalarına neden olabilir. Sanki o
notlar sadece çocuklarının değil kendilerine verilen notlardır. Bu
durumda duygusal tepki vermeleri çok doğaldır. Genel olarak bu durumda
karne sonrasında cezalar verilir (planlanan bir tatile çıkılmaması, ya
da söz verilen bir şeyin alınmaması gibi). Ancak en çok sorun ve
sıkıntı yaratacak anne-baba tutumları, fiziksel ceza (dayak gibi) ya
da psikolojik zarar verecek (aşağılama "Sen ne kadar aptal bir
çocuksun" ya da kıyaslama "Bak kuzeninin karnesine, hepsi pekiyi"
gibi) tepkiler verilmesidir. Anne-baba başarısız bir karneyi ilk
ellerine aldıklarında kötü bir sürprizle karşılaşmış gibi hissederler,
bu nedenle ilk tepki genelde çok kontrol edilemeyen duygusal (kızmak,
bağırmak gibi) bir tepkidir. Sonra biraz daha sakinleşip durumu
değerlendirmeye başlarlar (Neden böyle oldu? Neyi eksik yaptılar, bu
durumu nasıl düzeltebilirler) Başarısız bir karne karşısında ilk
olarak kızgınlık hissetmek doğal gibi görünse de bu yaşanılan sorunun
çözümüne yardımcı olmayacaktır. Ama tabi ki de hiç bir şey olmamış
gibi davranmakta uygun değildir.
Başarısız bir karne getiren çocuk belli etse de etmese de bu durumdan
çok rahatsızdır, hem anne-babanın tepkileri, hem de başarısız olmanın
getirdiği suçluluk, üzüntü, hayal kırıklığı, pişmanlık gibi duyguları
yaşar. Eğer anne-babanın göstereceği olumsuz tepkilerden çekiniyorsa
yalan söyleme gibi geçici olarak yaşanılacak olumsuzluğu ertelemeye
yarayacak davranışlara başvurabilir. Eğer karne başarısı ile ilgili
çok fazla beklenti ve baskı hissediyorsa istenen karneyi
getiremediğinde çok daha ciddi sorunlar yaşanabilir. (uyum ve davranış
problemleri, evden kaçmak, kendine zarar verecek davranışlarda
bulunmak hatta intihar gibi).
Karne ve okul başarısı anne-baba için her ne kadar önemliyse çocuk
içinde o kadar önemlidir. Sadece çocuklar bunu farklı şekillerde
gösterirler. (umursamıyor, önemsemiyor gibi görünebilirler) Aslında bu
tepki anne-babayı daha da çok üzer, ya da kızdırır. Ancak bilinmesi
gereken her çocuğun karneyi önemsediğidir. Ama her çocuk kaygıyı
dışarıdan görülebilecek şekilde belli etmeyebilir.
Karnenin Anlamı
Karnedeki notlar okul başarının birebir göstergesi olarak kabul
edilir. Ama içerdiği anlam ve çocuklar üzerindeki etkisi bundan daha
fazladır.
Çocuklar için karne, benlik algısı, motivasyon ve okula karşı tutumu
etkileyen en önemli etkenlerden biridir. Başarılı olan çocuklar için
ve onların aileleri için karne bir gurur kaynağıdır. Ancak akademik
başarı alanında sorun yaşayan çocuklar için karne dönemi sıkıntı,
gerginlik ve hayal kırıklığını beraberinde getirir.
Karnedeki düşük notlar çocuğun kendisini başarılı olan arkadaşlarıyla
kıyasladığında yetersizlik duygusu hissetmesine neden olabilir. Bu
yetersizlik duygusu "Ben başarısızım", ya da "Ben aptalım" gibi
genellemelere neden olduğunda ise çocuğun benlik algısı gelişimi
olumsuz olarak etkilenecektir. Çocuğun iç dünyasında yaşanan bu
zorluklara bir de karne nedeniyle hayal kırıklığı yaşayan anne-babanın
tepkileri eklendiğinde ise yaz tatili hiç de beklenildiği gibi
olamayacaktır.
Karnedeki notlar o eğitim dönemi içinde gösterilen performansın bir
değerlendirmesidir. Tabiî ki olumlu bir karne çocuğun başarı ve
akademik performansı ile ilgili anlamlı bir bilgi vermektedir. Ancak
çocuğun tüm başarısını ve gelecek ile ilgili beklentileri sadece karne
notlarıyla değerlendirmek eksik bir değerlendirme olacaktır.
Anne-babalara öneriler
Öncelikle okul sisteminde değerlendirmelerin nasıl yapıldığını ve
notlama sistemini ayrıntılı olarak öğrenin. Karnedeki notlar tam
olarak neyi ifade ediyor, hangi kriterlere göre veriliyor. Hatta
sadece notlara değil öğretmenin çocuğunuz hakkındaki gözlem ve
değerlendirmelerini öğrenin. Bu sadece tek bir nottan daha anlamlı
olacaktır.
Çocuğunuzla konuşarak başarısızlığın nedenlerini araştırın, böylece
sorunun çözümü için uygun alternatifler düşünebilirsiniz.
Karnedeki notları bekleyene kadar dönem başından itibaren okul ve
öğretmenlerle iletişimde olun. Böylece iş işten geçtikten sonra kötü
bir sürprizle karşılaşmazsınız. Problemler büyümeden önlem alacak
zamanınız olur.
Karneyi ödül ve ceza yöntemi olarak kullanabilirsiniz ama burada
önemli bir sorun yaşanabilir. Genel anlamda başarılı çocuklar için
karne hediyesi motive edici olsa da başarısızlık yaşayan çocuklar için
yıl/dönem sonunda karne sayesinde ödül kazanmak ya da mahrum
bırakılmak cezaları çok etkili olmamaktadır. Bunun nedeni öncelikle
çocuklar için, bir dönem uzun bir zaman dilimidir. Bunun muhakemesini
yapmakta zorlanırlar daha kısa dönemli kontroller daha etkili olur.
Örneğin Türkçe dersinin birinci sınavında başarısız olmuşsa işleri
sıkı tutup, ders çalışması için onu motive etmek, 2. sınavdaki
başarıyı ödüllendirmek yol sonunun beklemekten daha etkili olacaktır.
Karneyi aldıktan sonra verilen cezalar bir sonraki yıl için çok etkili
olmayacaktır. O nedenle karnenin hem sizde hem de çocuğunuzda
yarattığı duygular hakkında konuşmak, bu sorunların çözümü için
alternatif çözümler üretmek daha çok işe yarayabilir. Tatil yapmak
bütün çocukların hakkıdır, ders çalışmaları ve tekrar yapmaları
gerekiyorsa bile bunu iyi bir şekilde planlamak anne-babaya kalıyor.
Hem tatil yapmalarını ve dinlenmelerini sağlamak hem de eğer
gerekliyse akademik becerilerini pekiştirmek için eğlenceli çalışma
yöntemleri bulmak tatilin verimliliğini arttıracaktır.
Unutulmaması gereken bir başka husus da okul başarısızlığının
nedenlerinin araştırılması gerektiğidir. Okul başarısını etkileyen
birçok faktör vardır. Aile içi iletişim, uygun çalışma koşulları,
çocuğun huzurlu bir ortamda bulunması kadar ruhsal davranışsal
sorunlar da okul başarısını etkileyebilmektedir.
Karne Zamanı
Hem çocuğunuzla ilişkinizi ve ev ortamının düzenini, hem de
çocuğunuzun çalışmasını ve öğrenmesini engelleyecek bir problem olup
olmadığını dikkatle değerlendirmelisiniz. Bazen karnedeki kötü notlar
sayesinde var olan problemler açığa çıkar ve bu yolla aileler yardım
arayışına girerek, problemi çözmek için bir adım atabilirler.
Kişilerin renk tercihleri, ruhsal durumları hakkında ipucu veriyor. Hangi rengi seçtiğiniz kişiliğinizin nasıl özelliklere sahip olduğunu ele veriyor...
